{"id":47,"date":"2026-11-02T20:50:24","date_gmt":"2026-11-02T20:50:24","guid":{"rendered":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/?page_id=47"},"modified":"2026-11-04T20:28:29","modified_gmt":"2026-11-04T20:28:29","slug":"investigacion","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/totonacapan.com\/investigacion\/","title":{"rendered":"Investigaci\u00f3n y transmisi\u00f3n"},"content":{"rendered":"\n<style id=\"iict-alineacion-cuadernos-global\">body.wp-theme-totonacapan-instituto:has(#primary-nav) #main .editorial-dossier > header{display:grid;grid-template-columns:minmax(0,1fr) minmax(0,46rem) minmax(0,1fr);column-gap:0;align-items:start;}\nbody.wp-theme-totonacapan-instituto:has(#primary-nav) #main .editorial-dossier > header>.eyebrow{grid-area:1\/1;margin:0 1.5rem 0 0;}\nbody.wp-theme-totonacapan-instituto:has(#primary-nav) #main .editorial-dossier > header>h2{grid-area:1\/2;width:auto;max-width:none;margin:0;text-align:start;hyphens:manual;}\n@media(max-width:1199px){body.wp-theme-totonacapan-instituto:has(#primary-nav) #main .editorial-dossier > header{display:block;box-sizing:border-box;width:100%;max-width:46rem;margin-inline:auto;}body.wp-theme-totonacapan-instituto:has(#primary-nav) #main .editorial-dossier > header>.eyebrow{margin:0 0 1rem;}}<\/style>\n\n\n<style id=\"iict-coleccion-visual\">#main [data-iict-plate]{--plate-ink:#183849;--plate-muted:#44555b;--plate-accent:#84612e;--plate-rule:#d9cfbb;--plate-stock:#fdfaf2;box-sizing:border-box;max-width:900px;margin:clamp(1.7rem,4vw,3.3rem) auto!important;padding:clamp(1.05rem,3vw,2.5rem);color:var(--plate-ink);background:linear-gradient(135deg,#fffdf7 0%,#f9f4e9 100%);border:1px solid var(--plate-rule);border-block-start:3px solid var(--plate-accent);border-radius:3px 22px 3px 3px;box-shadow:0 18px 36px -30px #182f43a3;overflow-wrap:anywhere}#main [data-iict-plate]::before{content:attr(data-iict-label);display:block;margin:0 0 .65rem;color:var(--plate-accent);font-size:.72rem;font-weight:700;line-height:1.4;letter-spacing:.14em;text-transform:uppercase}#main [data-iict-plate]>h2{color:var(--plate-ink);font-family:var(--serif,Georgia,serif);font-size:clamp(1.56rem,3vw,2.45rem);line-height:1.13;letter-spacing:-.024em;margin:0 0 .72rem;padding:0;border:0;text-wrap:balance}#main [data-iict-plate]>h2::before{display:none}#main [data-iict-plate]>h2::after{content:'';display:block;width:2.75rem;height:1px;background:var(--plate-accent);margin-top:.85rem}#main [data-iict-plate]>p:first-of-type{max-width:67ch;margin-block:.65rem 1.2rem;color:var(--plate-muted);line-height:1.65;text-align:start}#main [data-iict-plate] h3{font-family:var(--serif,Georgia,serif);color:var(--plate-ink);line-height:1.2;letter-spacing:-.012em;text-wrap:balance}#main [data-iict-plate] .record-label{color:var(--plate-accent);letter-spacing:.10em;font-size:.72rem;font-weight:700}#main [data-iict-plate] a{color:#214c60;text-underline-offset:.22em;text-decoration-thickness:.07em}#main [data-iict-plate] a:hover{color:#754a19}#main [data-iict-plate] :is(a,summary):focus-visible{outline:2px solid #845a25;outline-offset:3px}#main [data-iict-plate] :is(ol,ul,dl){max-width:100%}#main [data-iict-plate]>:last-child{margin-block-end:0}@media(max-width:520px){#main [data-iict-plate]{padding:.95rem .9rem 1.05rem;border-top-width:2px;border-radius:2px 15px 2px 2px}#main [data-iict-plate]>h2{font-size:1.55rem}}#main [data-iict-plate=matrix]{--plate-accent:#31586e;background:linear-gradient(135deg,#fdfbf4,#edf2f3)}#main [data-iict-plate=matrix] table{display:table;border-collapse:collapse;border-color:#bfcbd0!important}#main [data-iict-plate=matrix] thead{background:#254b60!important;color:#fff!important}#main [data-iict-plate=matrix] thead th{color:#fff!important;padding:.75rem .55rem!important}#main [data-iict-plate=matrix] tbody th{background:#e6edef;color:#183849!important}#main [data-iict-plate=matrix] dl[data-aid-art=record]>div{border-color:#c9d2d5!important}#main [data-iict-plate=matrix] dl[data-pt-art=consent]>div{background:#f9fbf8!important;border:1px solid #c9d4d4!important;border-left:3px solid #5b7888!important}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] article{border-color:#bdccd0!important}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] article:nth-child(even){background:#e8eff0!important}\n#main [data-iict-plate=guide]{--plate-accent:#84612e}#main [data-iict-plate=guide] :is([data-a3-art=illustrated-index],[data-a3-art=reading],[data-a3-art=posadas],[data-a3-art=crafts],[data-t4=posadas],[data-aid-art=cards],[data-pt-art=programmes],.bandeja-visual-grid)>article{background:transparent!important;border:0!important;border-block-start:1px solid #cdbd9e!important;padding:.75rem .55rem .8rem!important;box-shadow:none}#main [data-iict-plate=guide] :is([data-a3-art=illustrated-index],[data-pt-art=programmes])>article{background:#fdfaf2!important;border-block-start:2px solid #9a793e!important;padding:.8rem .85rem!important}#main [data-iict-plate=guide] [data-a3-art=illustrated-index] img{border:1px solid #d7ccb4;background:#eee5d3!important}#main [data-iict-plate=guide] svg{border-color:#d4c6aa!important;border-radius:2px 12px 2px 2px}#main [data-iict-plate=guide] details{background:#f5f3e9!important;border:1px solid #d6ccb7!important;border-left:3px solid #78825e!important;border-radius:2px 8px 2px 2px}#main [data-iict-plate] :is(article,li,dl,table,figcaption,details) :is(p,h3,dt,dd),#main [data-iict-plate] .record-label{hyphens:none;text-align:start}#main [data-iict-plate] :is(article,li) h3{text-wrap:pretty}#main [data-iict-plate=timeline] [data-pt-art=timeline]>li{display:flex;flex-direction:column;gap:0}#main [data-iict-plate=timeline] [data-pt-art=timeline] h3{font-size:clamp(1.15rem,1.65vw,1.36rem);min-height:2.45em}#main [data-iict-plate=timeline] [data-pt-art=timeline]>li>p:last-child{margin-block-start:auto!important;padding-top:.6rem}#main [data-iict-plate=timeline] [data-pt-art=timeline] .record-label{padding-inline:0;line-height:1.45}@media(max-width:720px){#main [data-iict-plate=timeline] [data-pt-art=timeline] h3{min-height:0}}#main [data-iict-plate]>h2,#main [data-iict-plate]>p:first-of-type,#main [data-iict-plate] :is(li,article,h3,.record-label){hyphens:none;text-align:start}#main [data-iict-plate] h3{overflow-wrap:normal;word-break:normal}#main [data-iict-plate] :is(td,th){hyphens:none;text-align:start}#main [data-iict-plate] figcaption{hyphens:none}<\/style>\n<style id=\"iict-acabado-editorial-2\">#main [data-iict-plate]{border-radius:0;box-shadow:0 13px 28px -27px #183849a1;padding:clamp(1.1rem,3.1vw,2.55rem);scroll-margin-top:1.5rem}#main [data-iict-plate]::before{display:flex;align-items:center;gap:.75rem;letter-spacing:.18em;font-size:.68rem}#main [data-iict-plate]::after{content:none}#main [data-iict-plate]>h2{margin-block-end:.65rem;font-size:clamp(1.65rem,3.35vw,2.65rem);font-weight:400}#main [data-iict-plate]>h2::after{width:3.15rem;background:linear-gradient(90deg,var(--plate-accent) 70%,transparent 70%,transparent 80%,var(--plate-accent) 80%)}#main [data-iict-plate] :is(h2,h3,dt,th){text-wrap:pretty}#main [data-iict-plate]>p:first-of-type{font-size:clamp(.98rem,1.32vw,1.07rem);line-height:1.58}#main [data-iict-plate] a:focus-visible,#main [data-iict-plate] summary:focus-visible{outline:2px solid #775526;outline-offset:3px}@media(max-width:540px){#main [data-iict-plate]{padding:1rem .9rem 1.05rem}#main [data-iict-plate]>h2{font-size:clamp(1.58rem,6vw,1.9rem)}#main [data-iict-plate]::before{letter-spacing:.13em}}#main [data-iict-plate=matrix]{background:#f3f6f5;border-color:#c6d3d6;border-top:2px solid #43667a}#main [data-iict-plate=matrix] table{border-color:#b5c8cc!important}#main [data-iict-plate=matrix] thead :is(td,th){background:#234758!important;color:#fff!important;border-color:#4b6877!important}#main [data-iict-plate=matrix] tbody td{background:#fffdf6}#main [data-iict-plate=matrix] tbody tr:nth-child(even) td{background:#f1f5f3}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dl>dt{letter-spacing:.055em;font-size:.76rem;text-transform:uppercase}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=consent] dt{font-family:var(--serif,Georgia,serif);font-size:1.15rem}@media(min-width:820px){#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] article{grid-template-columns:minmax(8rem,.67fr) 1.55fr}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] article dl{display:grid;grid-template-columns:repeat(2,minmax(0,1fr));grid-template-rows:auto 1fr;column-gap:1.3rem}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dt:nth-of-type(1){grid-area:1\/1}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dt:nth-of-type(2){grid-area:1\/2}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dt{margin-top:.28rem!important}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dd:nth-of-type(1){grid-area:2\/1}#main [data-iict-plate=matrix] [data-pt-art=matrix] dd:nth-of-type(2){grid-area:2\/2}}\n#main [data-iict-plate=guide]{background:transparent;border:0;border-block:1px solid #cbbd9f;box-shadow:none;padding-inline:clamp(.2rem,1.45vw,1.15rem)}#main [data-iict-plate=guide] :is([data-a3-art=reading],[data-a3-art=posadas],[data-t4=posadas],[data-a3-art=crafts],[data-aid-art=cards],.bandeja-visual-grid)>article{border-block-start:1px solid #cbbd9f!important;padding-inline:.1rem!important}#main [data-iict-plate=guide] [data-a3-art=illustrated-index]{gap:clamp(1rem,2.5vw,1.6rem)!important}#main [data-iict-plate=guide] [data-a3-art=illustrated-index]>article{padding:0 0 .85rem!important;background:transparent!important;border:0!important;border-block-end:1px solid #cbbd9f!important}#main [data-iict-plate=guide] [data-a3-art=illustrated-index] img{height:clamp(8rem,15vw,10.25rem)!important;object-fit:contain}#main [data-iict-plate=guide] [data-a3-art=illustrated-index] h3{margin-top:.7rem}#main [data-iict-plate=guide] [data-pt-art=programmes]>article{background:#f9f5e9!important;border:1px solid #d5c7a7!important;border-block-start:2px solid #8c6a32!important;padding:1rem!important}#main [data-iict-plate=guide] :is([data-a3-art=bridge],[data-aid-art=terrain]){border-color:#cbbd9f!important;border-radius:0}#main [data-iict-plate=guide] :is([data-a3-art=reading],[data-a3-art=posadas],[data-t4=posadas]) a{display:inline-block;padding-block:.08rem}#main [data-iict-plate=guide] details{border-radius:0}<\/style>\n\n\n<style id=\"iict-ajuste-lectura\">html{scroll-behavior:auto}main section.bandeja-visual[id]{scroll-margin-top:clamp(16px,2vw,24px)}main section.bandeja-visual + section.bandeja-visual{margin-block-start:clamp(1rem,2.5vw,1.75rem)}main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix]{grid-template-columns:1fr!important;gap:0!important;border-top:1px solid #d8cfbc}main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix]>article{background:transparent!important;border-top:0!important;border-bottom:1px solid #d8cfbc;padding:.9rem 0!important}main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix]>article:nth-child(even){background:#f4efe3!important}main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix] h3,main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix] dl{padding-inline:.8rem} @media(min-width:700px){main #cuadro-contraste-documental [data-pt-art=matrix]>article{display:grid;grid-template-columns:minmax(9rem,.65fr) 1.55fr;gap:.7rem;align-items:start}}<\/style>\n\n<section class=\"editorial-dossier\" id=\"cuaderno-investigacion\"><header><p class=\"eyebrow\">Cuadernos de pr\u00e1cticas \u00b7 Instituto Totonacapan<\/p><h2>Investigar c\u00f3mo una capacidad se transmite<\/h2><\/header><div class=\"editorial-reading\"><p>El programa parte de una pregunta pr\u00e1ctica: \u00bfqu\u00e9 debe permanecer para que otra persona pueda aprender y ejercer un saber con criterio? Los textos de trabajo conectan el inventario participativo, las comunidades de pr\u00e1ctica, la formaci\u00f3n humana y la evaluaci\u00f3n de herramientas de inteligencia artificial. La secuencia propuesta empieza en las prioridades de las personas portadoras del conocimiento.<\/p><h3>Un recorrido de investigaci\u00f3n<\/h3><ol class=\"editorial-process\"><li><strong>Escuchar y delimitar.<\/strong> Identificar pr\u00e1cticas, riesgos y necesidades mediante el marco del Censo.<\/li><li><strong>Reunir una comunidad de pr\u00e1ctica.<\/strong> Reconocer qui\u00e9n ense\u00f1a, qui\u00e9n aprende y qui\u00e9n puede revisar la documentaci\u00f3n.<\/li><li><strong>Observar la transmisi\u00f3n humana.<\/strong> Registrar tareas, demostraciones, correcciones y condiciones de trabajo acordadas.<\/li><li><strong>Ordenar los procedimientos.<\/strong> Conservar autores, versiones, variantes y responsabilidades de cada registro.<\/li><li><strong>Examinar la p\u00e9rdida de contexto.<\/strong> Distinguir lo que falta por documentar de lo que depende del gesto, la situaci\u00f3n o el juicio experto.<\/li><li><strong>Evaluar la IA como aprendiz.<\/strong> Comprobar qu\u00e9 puede reconstruir a partir de la documentaci\u00f3n autorizada.<\/li><li><strong>Evaluar la IA como apoyo a la ense\u00f1anza.<\/strong> Observar qu\u00e9 aprende una nueva persona con su ayuda.<\/li><li><strong>Volver a quienes saben.<\/strong> Revisar errores, omisiones y resultados con los portadores y acordar qu\u00e9 puede conservarse y compartirse.<\/li><\/ol><h3>Qu\u00e9 aporta Tegrity.AI<\/h3><p>Tegrity.AI es el enlace del programa con la investigaci\u00f3n sobre integridad documental, ambig\u00fcedad y evaluaci\u00f3n de sistemas de IA. El trabajo busca distinguir responsabilidades mal definidas, versiones contradictorias y variantes leg\u00edtimas. Esa distinci\u00f3n permite formular experimentos m\u00e1s claros y reconocer los l\u00edmites de lo que un archivo puede ense\u00f1ar.<\/p><p>Esta secuencia describe el dise\u00f1o de investigaci\u00f3n en preparaci\u00f3n. Sus hip\u00f3tesis requieren trabajo de campo, acuerdos y validaci\u00f3n; los resultados se publicar\u00e1n como tales cuando existan evidencias que los sostengan.<\/p><div class=\"editorial-links\"><a href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=49\">Punto de partida: el Censo \u2192<\/a><a href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=300#ai-ancestral-wisdom\">Formaci\u00f3n Integral 3.0 \u00b7 m\u00e9todo AI &amp; Ancestral Wisdom \u2192<\/a><a href=\"https:\/\/tegrity.ai\/\">Centro de investigaci\u00f3n Tegrity.AI \u2197<\/a><\/div><\/div><\/section>\n<section id=\"cuadro-contraste-documental\" class=\"bandeja-visual prose\" aria-labelledby=\"cuadro-contraste-documental-titulo\" data-iict-plate=\"matrix\" data-iict-label=\"Cuadro de lectura\"><h2 id=\"cuadro-contraste-documental-titulo\">C\u00f3mo contrastar un registro<\/h2><p>Tres preguntas permiten comprobar de d\u00f3nde sale una descripci\u00f3n y qu\u00e9 falta examinar.<\/p><div data-pt-art=\"matrix\" style=\"display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(min(100%,14rem),1fr));gap:.9rem;margin:1rem 0;padding:0;list-style:none\"><article style=\"box-sizing:border-box;min-width:0;padding:1rem 1.1rem;background:#e8eff2;border-top:3px solid #527487\"><h3 style=\"color:#25495e;margin:.25rem 0 .5rem\">Procedencia<\/h3><dl style=\"margin:0\"><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.6rem 0 .25rem\">Pregunta<\/dt><dd style=\"margin:0\">\u00bfQui\u00e9n hizo el registro, cu\u00e1ndo y de qu\u00e9 pr\u00e1ctica?<\/dd><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.75rem 0 .25rem\">Qu\u00e9 conviene anotar<\/dt><dd style=\"margin:0\">Anotar la fuente, el contexto y la versi\u00f3n.<\/dd><\/dl><\/article><article style=\"box-sizing:border-box;min-width:0;padding:1rem 1.1rem;background:#f4ecdc;border-top:3px solid #a47d39\"><h3 style=\"color:#25495e;margin:.25rem 0 .5rem\">Contraste<\/h3><dl style=\"margin:0\"><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.6rem 0 .25rem\">Pregunta<\/dt><dd style=\"margin:0\">\u00bfQu\u00e9 coincide entre el documento, el testimonio y la observaci\u00f3n?<\/dd><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.75rem 0 .25rem\">Qu\u00e9 conviene anotar<\/dt><dd style=\"margin:0\">Anotar coincidencias, diferencias y lo que falta observar.<\/dd><\/dl><\/article><article style=\"box-sizing:border-box;min-width:0;padding:1rem 1.1rem;background:#eef0e6;border-top:3px solid #697751\"><h3 style=\"color:#25495e;margin:.25rem 0 .5rem\">Revisi\u00f3n<\/h3><dl style=\"margin:0\"><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.6rem 0 .25rem\">Pregunta<\/dt><dd style=\"margin:0\">\u00bfQu\u00e9 confirma o corrige una persona que conoce el oficio?<\/dd><dt style=\"font-weight:700;color:#25495e;margin:.75rem 0 .25rem\">Qu\u00e9 conviene anotar<\/dt><dd style=\"margin:0\">Registrar las correcciones y conservar su atribuci\u00f3n.<\/dd><\/dl><\/article><\/div><p style=\"margin:.75rem 0 0\"><a href=\"#rutas-de-lectura-documental\">Ver las fuentes del cuaderno \u2192<\/a><\/p><\/section><div class=\"prose\"><p class=\"lead\">La documentaci\u00f3n tiene valor cuando permite comprender una pr\u00e1ctica y ayuda a quienes la sostienen.<\/p><p>El Instituto articula investigaci\u00f3n documental, memoria territorial y transmisi\u00f3n de conocimientos. Su enfoque relaciona las fuentes con las personas, los procesos y las condiciones que hacen posible la continuidad de los saberes.<\/p><h2>Del registro a la comprensi\u00f3n<\/h2><p>Una fotograf\u00eda puede mostrar un objeto; una ficha identifica su procedencia; un testimonio explica un uso; la observaci\u00f3n de una pr\u00e1ctica ayuda a comprender decisiones y dificultades. Estos registros se complementan sin convertirse en equivalentes.<\/p><\/div><ol class=\"steps\"><li><b>01<\/b><h3>Acordar<\/h3><p>Definir prop\u00f3sito, participantes, permisos y acceso.<\/p><\/li><li><b>02<\/b><h3>Documentar<\/h3><p>Conservar fuentes, contexto, fecha y atribuci\u00f3n.<\/p><\/li><li><b>03<\/b><h3>Contrastar<\/h3><p>Distinguir documentos, memoria e interpretaci\u00f3n.<\/p><\/li><li><b>04<\/b><h3>Devolver<\/h3><p>Compartir una descripci\u00f3n \u00fatil con las personas implicadas.<\/p><\/li><\/ol><div class=\"cards text-cards\"><article class=\"card\"><div><h3><a href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=49\">Censo de Artes y Oficios<\/a><\/h3><p>Iniciativa en preparaci\u00f3n: categor\u00edas, transmisi\u00f3n, riesgos y necesidades, con consentimiento diferenciado.<\/p><a class=\"text-link\" href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=49\">Explorar <span aria-hidden=\"true\">\u2192<\/span><\/a><\/div><\/article><article class=\"card\"><div><h3><a href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=300#ai-ancestral-wisdom\">Formaci\u00f3n Integral 3.0<\/a><\/h3><p><strong>AI &amp; Ancestral Wisdom.<\/strong> L\u00ednea conceptual de documentaci\u00f3n y tecnolog\u00eda: procedencia, revisi\u00f3n humana y respeto a los saberes.<\/p><a class=\"text-link\" href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=300#ai-ancestral-wisdom\">Explorar <span aria-hidden=\"true\">\u2192<\/span><\/a><\/div><\/article><article class=\"card\"><div><h3><a href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=45\">Oficios de precisi\u00f3n<\/a><\/h3><p>Un caso documental para estudiar joyer\u00eda, relojer\u00eda y aprendizaje maestro\u2013aprendiz.<\/p><a class=\"text-link\" href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=45\">Explorar <span aria-hidden=\"true\">\u2192<\/span><\/a><\/div><\/article><\/div><div class=\"prose\"><h2>Formaci\u00f3n Integral 3.0<\/h2><p>Esta l\u00ednea retoma la pregunta por c\u00f3mo aprender y desarrollar capacidades en contextos de cambio. En el \u00e1mbito cultural, su inter\u00e9s est\u00e1 en la relaci\u00f3n entre experiencia, comprensi\u00f3n y pr\u00e1ctica: aprender a hacer, explicar decisiones y preparar a otras personas para continuar. La web no anuncia cursos abiertos, titulaciones ni certificaciones.<\/p><h2>Conocimiento, derechos y atribuci\u00f3n<\/h2><p>La participaci\u00f3n, el registro, la publicaci\u00f3n y la reutilizaci\u00f3n son decisiones distintas. La documentaci\u00f3n no convierte un saber reservado en material de libre uso. Cada trabajo debe definir qui\u00e9n puede acceder, qu\u00e9 puede publicarse y c\u00f3mo se reconocer\u00e1n las aportaciones.<\/p><h2>Cooperaci\u00f3n de investigaci\u00f3n<\/h2><p>Las propuestas pueden abordar archivo, historia de los oficios, transmisi\u00f3n, cultura material o documentaci\u00f3n responsable. Conviene comenzar con una pregunta concreta, las fuentes necesarias y un resultado \u00fatil para quienes participan.<\/p><a class=\"button\" href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=59\">Proponer un trabajo de investigaci\u00f3n \u2192<\/a><\/div><section class=\"fi3-promo\" id=\"formacion-integral-program\"><h2>Formaci\u00f3n Integral 3.0 \u00b7 Del conocimiento vivo a la gobernanza de Internet<\/h2><p>La trayectoria, la arquitectura de aprendizaje y los intercambios con Rose Luckin, Europeana, IGF y las redes africanas.<\/p><a class=\"text-link\" href=\"https:\/\/totonacapan.com\/?page_id=300\">Leer la p\u00e1gina completa \u2192<\/a><\/section>\n\n\n<section id=\"rutas-de-lectura-documental\" class=\"bandeja-visual prose\" aria-labelledby=\"rutas-de-lectura-titulo\" data-iict-plate=\"guide\" data-iict-label=\"Gu\u00eda de lectura\"><h2 id=\"rutas-de-lectura-titulo\">Tres maneras de leer una fuente<\/h2><p>Un documento de archivo, una l\u00e1mina bot\u00e1nica y un informe de actividades permiten hacer preguntas distintas. Cada ruta lleva a la pieza y a su contexto.<\/p><div class=\"bandeja-visual-grid\"><article><p class=\"record-label\">01 \u00b7 Archivo<\/p><h3>Una escritura de 1916<\/h3><figure data-iict-visual=\"2\" style=\"margin:0 0 1rem\"><img src=\"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/IMG_20251004_200728-584x1024.jpg\" alt=\"Cubierta del expediente notarial de Papantla de 1916\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"display:block;width:100%;height:clamp(12rem,23vw,17rem);object-fit:contain\" width=\"584\" height=\"1024\"><\/figure><p>La cubierta y el folio permiten seguir los indicios que identifican la pieza: fecha, notar\u00eda y nombres inscritos.<\/p><p><a href=\"\/?page_id=412#visual-genaro-notarial\">Consultar la escritura \u2192<\/a><\/p><\/article>\n<article><p class=\"record-label\">02 \u00b7 Historia natural<\/p><h3>La vainilla dibujada<\/h3><figure data-iict-visual=\"2\" style=\"margin:0 0 1rem\"><img src=\"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/iict-vanilla-planifolia-koehler-lamina-114.jpg\" alt=\"L\u00e1mina bot\u00e1nica de la vainilla con la flor y sus detalles ampliados\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"display:block;width:100%;height:clamp(12rem,23vw,17rem);object-fit:contain\" width=\"1495\" height=\"2008\"><\/figure><p>La l\u00e1mina bot\u00e1nica permite observar qu\u00e9 detalles se ampl\u00edan para describir la planta, la flor y el fruto.<\/p><p><a href=\"\/?page_id=422#atlas-visual-xanath\">Examinar la l\u00e1mina \u2192<\/a><\/p><\/article>\n<article><p class=\"record-label\">03 \u00b7 Actividad institucional<\/p><h3>El trabajo del Instituto<\/h3><figure data-iict-visual=\"2\" style=\"margin:0 0 1rem\"><img src=\"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/rapport-activites-totonacapan-2025-edition-publique-fr-pdf-724x1024.jpg\" alt=\"Primera p\u00e1gina del informe p\u00fablico de actividades de 2025\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"display:block;width:100%;height:clamp(12rem,23vw,17rem);object-fit:contain\" width=\"724\" height=\"1024\"><\/figure><p>La gu\u00eda pone en relaci\u00f3n la Charta, el informe p\u00fablico y las presentaciones de actividades.<\/p><p><a href=\"\/?page_id=55#guia-documental-instituto\">Abrir la gu\u00eda documental \u2192<\/a><\/p><\/article><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Conocer, documentar y aprender con contexto<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-47","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/47","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=47"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/47\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1118,"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/47\/revisions\/1118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/totonacapan.com\/wordpress\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=47"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}